Als Kind Weten Wat Je Kunt Verwachten

Als kinderen zich ontwikkelen door zelf te spelen, dingen te ontdekken en veel contact met mensen te hebben, leren kinderen langzamerhand ook wat ze van de wereld en de mensen om hen heen kunnen verwachten: als ik dit doe dan gebeurt er dat. Je ziet ook dat jonge kinderen vaak dingen (en hun ouders) aan het uitproberen zijn. Weten of goed in kunnen schatten wat je kunt verwachten is een heel belangrijke vaardigheid voor het leren op school. Laat me je een voorbeeld geven:

Onlangs ben ik begonnen met tennislessen. Ik heb al eens eerder geschreven dat ik niets van tennissen wist. Als ik mensen zag tennissen zag ik hen tegen een bal slaan en die bal van de ene kant naar de andere gaan. Nu ik zelf tennis zie ik veel meer en snap ik het spel ook veel beter. Ik zie meer van de techniek die anderen gebruiken om de bal bijvoorbeeld effect te geven. Door mijn eigen ervaringen heb ik letterlijk er mee "oog" voor gekregen.

Ik ben nu in het stadium dat ik al blij ben dat ik de bal kan raken en aan de overkant op de goede plek kan krijgen. Maar een heel belangrijke vaardigheid heb ik nog niet waardoor ik min of meer toevallig op de goede plek sta als de tegenstander de bal speelt. Mijn tennisleraar ziet bijvoorbeeld aan de manier waarop de tegenstander de bal slaat, waar hij de bal kan verwachten. Hij heeft dan nog tijd om naar de goede plek op het speelveld te lopen en de bal gecontroleerd weer terug te slaan. Dat bedoel ik met "weten wat je te verwachten hebt". Dat kun je alleen door herhaling en oefening leren.

Hetzelfde geldt voor de vaardigheden die kinderen leren, niet alleen om op school goed te kunnen presteren maar ook om zich in de wereld goed kunnen handhaven en sociaal vaardig te worden. Kinderen moeten leren om goed in te schatten wat ze van de buitenwereld kunnen verwachten en hoe ze daar op vooruit kunnen lopen of kunnen reageren.

Kinderen die weinig zelf actief zijn en bijvoorbeeld veel tv kijken of computerspelletjes spelen kunnen naar verloop van tijd vast heeeeeeeel goed tv kijken en die spelletjes spelen. Maar is dat wat ze nodig hebben om (later) in hun leven als mens goed te kunnen functioneren? Het leven zal later vast niet alleen uit computerspelletjes spelen bestaan.

Alles wat kinderen er vanaf houdt om zelf actief te zijn, actief betrokken te zijn bij de wereld en de mensen om hen heen, belemmert kinderen ook om te leren wat ze van de wereld en de mensen om hen heen te verwachten hebben en hoe ze daarop zelfstandig goed kunnen reageren. In feite laat je ze met lege handen omdat ze op dit vlak gewoonweg te weinig zelf actief kunnen zijn, te weinig kunnen oefenen en daarmee eigen ervaring op doen. Dat begint eerst in het heel klein maar in de loop van de tijd kan dit tot een fors probleem worden. Hierdoor kan dit bij kinderen veel onzekerheid en gevoelens van onmacht, onvermogen en zelfs faalangst oproepen.

Bij het leren op de basisschool is het vanzelfsprekend heel belangrijk dat je goed in kunt schatten wat er gebeurt als je "dit-of-dat" doet. Als ik dit zeg wordt juf of meneer boos of als dit gebeurt en ik dat doe dan lukt het allemaal veel beter. Dit alles draagt bij aan het zelfvertrouwen van kinderen en de ontwikkeling van het zelfgenererend leervermogen.

Derde Leervaardigheid: Planmatig Werken

Het is voor kinderen heel belangrijk om te leren om volgens een plan en gestructureerd iets aan te pakken. Dat klinkt veel groter dan het is maar desalniettemin is het een probleem als kinderen het niet kunnen.

Veel kinderen leren niet meer voldoende om vanaf het begin iets op te bouwen en volgens een eigen plan te werk te gaan. Het gevolg is dat ze zomaar iets doen en hopen dat het dan allemaal goed komt. Iets gestructureerd aan kunnen pakken kun je niet zomaar. Dit is ook een echte vaardigheid die geleerd moet worden.

Omdat veel kinderen niet meer voldoende tot zelf spelen (kunnen) komen, komt ook het leren om iets gestructureerd aan te pakken ernstig in de knel. Door al het kant-en-klare-speelgoed en "digitaal vermaak" worden kinderen niet meer gestimuleerd om eigen ideeën te ontwikkelen en uit te voeren.

Als je als kind bijvoorbeeld van houten blokken een straat met huizen wilt bouwen, een kasteel of een hut van lappen dan moet je voor jezelf een beeld hebben hoe dat er dan uit moet gaan zien. Je moet ook weten waar je moet beginnen en hoe de huizen of het kasteel opgebouwd moet worden, met ramen, deuren een dak enz. of hoe je de stoelen moet neerzetten en de lappen er over hangen. Het klinkt allemaal logisch maar er zijn echt kinderen die niet weten hoe ze zoiets aan zouden moeten pakken.

Als je als kind de leervaardigheid van planmatig en gestructureerd iets opbouwen door het ZELF DOEN, bedenken en uitvoeren, niet of onvoldoende geleerd hebt dan kan het op school heel lastig worden om zelfstandig de opdrachten die je krijgt uit te gaan voeren. Dit komt simpelweg omdat je niet weet hoe je zoiets aanpakt, waar je moet beginnen en hoe je stap voor stap door het hele proces moet gaan om tot resultaat te kunnen komen.

Door zelf te spelen, zelf dingen te bedenken, zelf dingen te bouwen of te maken, leren kinderen om planmatig en gestructureerd te handelen en dus ook om beter vanuit een plan en georganiseerd te kunnen denken. De vaardigheden die via het ZELF DOEN geleerd worden kunnen later dan ook veel gemakkelijker alleen in het denken en op abstract niveau gebracht worden. Gestructureerd DOEN ontwikkelt zich tot gestructureerd kunnen DENKEN en LEREN.

Op deze manier worden samen met de motorische ontwikkeling van kinderen andere heel belangrijke vaardigheden ontwikkeld die voor het goed kunnen leren op de basisschool van bijzonder groot belang zijn.

Belangrijke Niveaus Waarop Kinderen Zich Ontwikkelen

Het is belangrijk om je jezelf te realiseren dat kinderen zich op twee belangrijke niveaus ontwikkelen.

Het eerste niveau is voor iedereen zichtbaar en dat is natuurlijk het gebied van de lichamelijke ontwikkeling. Onze waarneming beperkt zich voor een groot deel tot de buitenkant want de processen die zich in het lichaam afspelen kunnen we met onze ogen niet zien. Vanaf de conceptie groeit je kind en in zijn lichaam voltrekken zich ingewikkelde biologische en neurologische processen.

Op die biologische en neurologische processen ga ik niet verder in maar het is wel belangrijk om je te realiseren dat die processen er zijn en dat die alleen maar de wetten van de natuur kúnnen volgen. In de loop van die natuurlijke ontwikkeling aan de ene kant en door de dingen die in het leven van kinderen gebeuren aan de andere kant, worden deze processen beïnvloed en geven ze vorm aan de lichamelijke opbouw van je kind.

Het tweede gebied is het gebied van de persoonlijkheid. Dat is datgene waar jouw kind “ik” tegen zegt. Hoe ouder je kind wordt, hoe meer van die persoonlijkheid voor jou en anderen zichtbaar wordt. Toch is die persoonlijkheid vanaf de geboorte al aanwezig en wordt vanaf dat moment verder ontwikkeld. In die persoonlijkheid speelt zich het leerproces af, in wisselwerking met zijn lichaam en de buitenwereld.

Dat gebeurt aan de ene kant door de beleving die de persoonlijkheid zelf van de dingen heeft en aan de andere kant door hetgeen de omgeving die persoonlijkheid aanbiedt of juist onthoudt. Daarbij heeft iedere persoonlijkheid talenten die hij in de loop van zijn leven ontwikkelt zodat hij de doelen, die hij zichzelf stelt, kan bereiken.

In veel gevallen “weten” kinderen onbewust dat ze dingen in hun leven willen / moeten gaan vervullen en alles wat ze doen staat (nog steeds onbewust) in het teken van die gerichtheid. Tenminste als ze de mogelijkheden krijgen om zich ten volle te ontwikkelen.

Daar liggen voor ouders veel mogelijkheden om hun kinderen te bieden maar ook beperkingen omdat je niet weet wát die doelen van je kinderen uiteindelijk zullen zijn. Als onze kinderen klein zijn kúnnen we ook niet weten wat onze kinderen in het leven zouden willen bereiken.

Het belangrijkste wat we als ouders dus kunnen doen is onze kinderen zoveel mogelijk de gelegenheid geven hun eigen talenten en capaciteiten tot volle bloei te laten komen. Als we er in slagen om ze zo veelzijdig mogelijk eigen ervaringen aan te bieden dan geven we ze de “handvatten” om later te kiezen op welk gebied ze zich verder willen gaan ontwikkelen.

Het is belangrijk om er bij stil te staan dat de persoonlijkheid, het “ik” van het kind, zijn lichaam nódig heeft om zijn talenten te ontwikkelen en zijn doelen te bereiken. Door zelf zoveel mogelijk actief bezig te zijn ontwikkelt je kind niet alléén zijn motoriek maar ook de mogelijkheid om zijn eigen leerproces in te gaan. Hoe ouder je kinderen worden, hoe minder je constant in de buurt kunt zijn om ze te helpen en ze voor “fouten” of “onheil” te behoeden. Dat betekent dat het belangrijk is dat ze leren om hun “eigen hersens” te gebruiken en hun eigen “problemen” op te lossen. Een van de belangrijke taken die je als ouder hebt is je kinderen onafhankelijk van jou te maken zodat ze straks als sterk mens hun eigen leven kunnen gaan leiden.

Het “ik” heeft dus een lichaam nodig dat optimaal ontwikkeld en goed “bestuurbaar” is zodat het als een “goed stuk gereedschap” in het leven gebruikt kan worden. In de loop van de eerste jaren van de ontwikkeling is de persoonlijkheid bezig om de verbinding met het lichaam te leggen, het te leren “besturen” en om via dit lichaam de wereld om zich heen te gaan begrijpen en “in bezit’ te nemen.

In het begin heeft je kind nog maar weinig bewustzijn van het eigen lichaam en het functioneert nog vanuit reflexen. Langzaam maar zeker leert het zijn lichaam kennen en steeds gerichter besturen. Daarvoor is heel veel oefening en herhaling nodig en gaan de ontwikkeling van de motoriek en de persoonlijkheid hand-in-hand.

Nu gebeurt dat eigenlijk je hele leven nog wel want we leren allemaal (als het goed is) van de dingen die we doen. Maar wij, als volwassenen, kunnen al veel dingen alleen met ons hoofd leren en begrijpen. Dat komt omdat we de noodzakelijke basis daarvoor hebben. Kinderen hebben die basis nog niet. Ze zijn juist bezig om die door eigen ervaring op te bouwen.

Is het lichaam sterk, goed en veelzijdig ontwikkeld dan geeft dat kinderen een goede basis om ook hun persoonlijkheid optimaal te ontwikkelen en de dingen die ze willen doen ook te kúnnen doen. We weten allemaal dat wij ook niet optimaal kunnen functioneren als we teveel te verwerken krijgen, ons niet fit voelen of wanneer ons lichaam ons beperkingen oplegt. Daar kun je eigenlijk niet omheen. Voor kinderen geldt in dat opzicht precies hetzelfde.

Bericht in NRC Van 23-01-2009
"Kinderen Leren Minder Goed Lezen En Rekenen"

Dat is de strekking van het artikel in het NRC van vandaag. Kijk voor het artikel onder de links aan de rechterkant van mijn blog. Er verschijnen steeds meer van dit soort berichten in de media. Het wordt tijd dat we er wat aan doen.

Ouders zijn de degenen die belang hebben bij een goede ontwikkeling van hun kinderen en zij kunnen meteen beginnen met kritisch kijken naar de ontwikkeling van hun kinderen en hoe die de kostbare tijd waarin ze veel basisvaardigheden moeten leren, besteden.

Naar mijn overtuiging is een flink deel van het probleem dat onze kinderen niet meer vaardig genoeg zijn en dat ze steeds minder basisvaardigheden en leervaardigheden hebben om tot zelfstandig leren te kunnen komen. Ze worden steeds minder in staat om zelfstandig de geboden lesstof goed op te nemen en te verwerken.

In mijn vorige berichten heb ik hier veel meer over geschreven. Die kun je in het archief van dit blog vinden.

Ontwikkeling Van Kinderen En Het Meten Van Kracht

Een tijdje geleden zag ik een paar eksters die hun kracht met de harde wind aan het meten waren. Ze leken er geen genoeg van te krijgen.

Dat deed me denken aan het plezier dat veel (jonge) dieren hebben aan het meten van hun kracht. Kijk maar eens naar een nestje jonge hondjes die de hele dag aan het stoeien en dollen zijn. Terwijl ze aan het spelen zijn, ontwikkelen ze hun motoriek, hun spierkracht en hun sociale vermogens want honden zijn vooral ook sociale dieren.

Voor veel dieren is het hebben van kracht belangrijk om sterke spieren te hebben bij gevechten om de macht van de kudde of om heel snel te zijn als ze op prooi moeten jagen. Soms is een uitstraling van kracht noodzakelijk om bij vrouwtjes in aanmerking te komen om zich voort te (mogen) planten. Voor dieren is het hebben van een goede motoriek en kracht heel belangrijk, simpelweg om te kunnen overleven omdat ze daardoor óf snel, óf behendig, óf sterk of een combinatie daarvan zijn.

We zien bij de ontwikkeling van kinderen eigenlijk hetzelfde gebeuren. Nagenoeg alle kinderen vinden het heel leuk om hun krachten met een ander te meten of te laten zien dat ze ergens beter in geworden zijn: "Kijk eens, ik kan al ............ " en dan laten ze met veel trots zien wat ze kunnen. Hoeveel kinderen zijn er niet die maar al te graag hun kracht met hun vader of met andere kinderen meten. Vooral voor jongetjes kan dat heel belangrijk zijn.

Misschien zijn computerspelletjes daarom wel zo populair. Omdat ze bij kinderen het verlangen aanspreken om ergens steeds beter in te worden. Daarom worden kinderen (en volwassenen want het verlangen verdwijnt niet helemaal) met steeds een volgend "level" "beloond". De levels zijn eindeloos dus er blijft steeds ruimte om je krachten te blijven meten.

De spelletjesfabrikanten hebben daarmee een soort "oerverlangen" bij de mens gevonden en dat verlangen wordt in alle vormen uitgebuit. Jammergenoeg dragen dit soort spel-activiteiten voor de ontwikkeling van kinderen maar erg weinig positiefs bij. Erger nog: het werkt verslavend, misschien wel omdat het verlangen om "beter" te worden groot is en er geen grens is. Ondertussen worden andere, veel belangrijkere vaardigheden niet of zeer beperkt geoefend.

Het Plezier In Het Meten Van Krachten Gebruiken Voor De Ontwikkeling Van De Motoriek Van Kinderen

Wij kunnen het natuurlijke verlangen om de eigen kracht te meten heel goed gebruiken om de ontwikkeling van kinderen positief te stimuleren. Dat kan door ze spelletjes aan te bieden waarmee ze die krachten ook daadwerkelijk kúnnen meten en hun motoriek kúnnen ontwikkelen. Bij ons speelt het hebben van (fysieke) kracht niet meer direct een rol om te kunnen overleven maar indirect misschien toch wel om innerlijk een sterk en daadkrachtig mens te kunnen worden. Door oefening wordt immers niet alleen het lichaam maar ook de kracht van de persoonlijkheid ontwikkeld.

Je kunt allerlei spelletjes bedenken waardoor kinderen hun vaardigheden en hun motoriek kunnen oefenen door te proberen ergens steeds beter in te worden zoals b.v. in touwtje springen, kaatsenballen enz. Omdat de "speelcultuur" van vroeger verdwenen is, komen kinderen zelf niet meer op het idee wát ze zouden kunnen oefenen. Maar als je ze goede ideeën geeft, zijn ze maar wát trots als ze weer iets (beter) kunnen. Dat is zó goed voor hun zelfvertrouwen.

Als je kinderen daarbij niet teveel directe instructies geeft en ze niet de hele tijd vertelt wat en hoe ze het beter kunnen doen maar ze dat zelf uit laat vinden (hun eigen hersens leren gebruiken) dan spreek je ook direct het zelfgenererend leervermogen aan. Dat is wat kinderen nodig hebben om veel vaardigheden geïntegreerd te ontwikkelen.

Wat wij, als volwassenen eigenlijk alleen maar hoeven te doen is de kinderen te stimuleren, het goede materiaal aan te bieden en oprechte belangstelling voor hun prestaties te tonen. Het probleem is dat wij het vaak rustiger vinden als kinderen op de bank een computerspelletje zitten te spelen of naar een dvd-tje kijken. Wij kunnen dan onze aandacht op andere dingen richten of even tot rust komen. Jammer dat bij de kinderen zóveel potentie en vermogen om te leren daarmee vaak onvoldoende tot ontwikkeling kan komen.